Onderhoud en geschiedenis

CHROOM / VERCHROOMD Chromen of verchroomde spulletjes willen met de tand des tijds nog wel eens gelig verkleuren. Er komt dan zo'n gouden gloed overheen te liggen. Deze gloed kan je heel eenvoudig verwijderen met een tip uit grootmoederstijd: maak een papje met wat krijt en azijn en je poetst het zo weg. Je kan ook gewoon zachtjes met het krijtje over het voorwerp heen gaan en dan met een doekje waar je een beetje azijn op hebt gedaan weer schoonpoetsen. Na deze behandeling eventjes met wat water afspoelen en dan opwrijven met een zachte doek. En natuurlijk werkt chroompoets voor bijv. de auto ook gewoon.

EMAILLE Onderhoud Geëmailleerde voorwerpen kan je het beste gewoon met de hand met wat afwasmiddel afwassen. Als het heel erg vies is, wil even weken in de sodasopje/bleeksopje ook nog wel eens helpen (of poetsen met terpetine, maar dat vind ik zo'n vieze lucht). Doe dit niet lang als er plekjes emaille beschadigd zijn, want dan krijg je natuurlijk roest. Eenmaal schoon, gewoon af en toe met een vochtig doekje afnemen. Geschiedenis Wist je dat het emailleren van dingen echt enorm oud is? Dat voert al terug tot het jaar 100. Toen emailleerden de Romeinen al zaken. Vanaf de 12e eeuw gaf de kerk opdracht tot het emailleren van metalen stukken. Deze werden dan nog versierd met edelstenen en dergelijke. Het was een kunstvorm. Pas in het begin van de 20e eeuw werd emaille bij het 'gewone volk' echt populair en werden potten en pannen geëmailleerd.

HOUTWORM Er bestaand verschillende soorten houtworm. Grofweg in te delen in nathoutwormen en drooghoutwormen. De nathoutwormen treffen we in principe niet binnenhuis aan, tenzij lekkage. Deze wormen zitten vooral in afgestorven stammen/takken van bomen e.d. De drooghoutwormen zijn basaal te verdelen in drie soorten: klein (2 soorten), groter, groot. De grote, Boktor, geeft enorme wormen die tot 6 cm lang kunnen worden met een doorsnede van 1 cm. De uitvliegopeningen zijn natuurlijk ook groot (tot een cm doorsnede). Ze zitten ook niet vaak in meubels, maar in balken van huizen e.d. De kaken zijn echt heel sterk, ze kunnen zelfs door een lap lood heen eten. Behandeling kan je beter uitbesteden aan een professioneel verdelger. De boktor kan namelijk enorme schade aanrichten . Dan hebben we de kleine en de grote houtworm, deze komen we wel regelmatig tegen in brocante meubels. De kleintjes geven gaatjes van ongeveer 1 à 2 mm doorsnede en de gaatjes zijn rond. De grote geven gaatjes van ongeveer 2 tot 4 mm doorsnede en die gaatjes zijn vaak wat ovaler. De gaatjes komen van de wormpjes die zich inmiddels ontpopt hebben tot torretje. Die kruipen naar buiten en laten een gaatje achter, genaamd de uitvliegopening. Tot zover nog niets aan de hand, maar als er meerdere tegelijkertijd naar buiten komen en ze gaan paren … dan gaat het vrouwtje meerdere nestjes met eitjes leggen en begint het gehele proces opnieuw. Uitvliegperiode kleine houttor is mei-september, de grote vliegt april-mei uit. Voor foto’s van deze beestjes google eens op houtworm en dan op afbeeldingen. Hoe weet je nou of ze er nog in zitten? Goede aanwijzingen dat ze nog in zitten zijn: de randjes van de gaatjes zijn nog heel scherp afgetekend en nog niet afgezwakt door de tijd het hout dat je binnen in het gaatje ziet, is schoon (denk aan de oude tak die je doorzaagt, binnenin oogt het nog vers) als je er tegenaan klopt, komt er hier en daar nog boormeel uit. Zelf neem ik altijd het zekere voor het onzekere en behandel. Zoveel werk is het niet. Hoe behandelen? Bij zelf behandelen is vloeibaar anti-houtwormmiddel de prima optie. Te halen bij vrijwel iedere doe-het-zelf-zaak. Voor de behandeling van de producten in de winkel gebruik ik overigens professioneel verdeldingsmiddel . Hoe gebruiken anti-houtwormmiddel Als het te behandelen item rondom is geverfd, heeft het natuurlijk geen zin om het anti-houtwormmiddel er gewoon overheen te spuiten. Het is niet zo dat het dwars door de verf heen gaat. Hetzelfde geldt voor artikelen die in de was staan. In dat geval zal het item ofwel helemaal kaal gemaakt moeten worden ofwel de gaatjes moeten geïnjecteerd worden met de vloeistof m.b.v. een spuit. Is de binnenkant onbehandeld, dan kan je via die zijde de behandeling toepassen. Is het te behandelen item onbehandeld, dan kan de vloeistof er gewoon op gespoten worden of met de kwast ingestreken. Verstandig is een jaar lang te blijven controleren op nieuwe gaatjes. Soms is een tweede behandeling noodzakelijk. Bij gebeitste items gewoon even proberen, soms neemt het hout prima op en kan je dus gewoon behandelen. Nou is het niet zo dat je huis gelijk instort als je houtworm hebt, dus geen blinde paniek. Maar het kan natuurlijk wel heel vervelend worden als ze bijv. in je vloer gaan zitten of in je trap etc. Voorkomen is uiteindelijk toch handiger dan genezen.

OUD LINNENGOED MET MONOGRAM Onderhoud Oud linnengoed kan gewoon in de wasmachine en zelfs wel tot 90 graden (niet doen met hele fijne materialen als ragfijn katoen en kant, ik heb het hier echt over keukendoeken e.d.). Zelf leg ik stukken die erg vies zijn altijd eerst een nachtje te week in een sopje met Vanish en een scheut bleek. Meestal zijn alle vlekken er dan al uit. Vlekken die na een voorweek- en wasbeurt er nog niet uit zijn, willen nog wel eens verdwijnen door 'zonbleken'. Het linnengoed nat in de zon ophangen en zodra het droog is, weer nat maken en opnieuw in de zon hangen. Dit blijf je een aantal malen herhalen. Vaak willen vlekken dan nog wel verdwijnen of in ieder geval vervagen. En ... als het linnengoed grauw is, wordt het hiervan weer wat frisser. Oude roestvlekken gaan er niet uit helaas. Geschiedenis Waarom is oud linnengoed eigenlijk voorzien van monogrammen? Vroeger hadden ze natuurlijk nog geen wasmachines en werd textiel met de hand gewassen. Vlekken gingen er niet altijd uit en de stof werd vaak grauw. Daarom werd 1 keer in de zoveel tijd alles naar een 'blekerij' gebracht. Dit waren bedrijven die het textiel eerst heel goed wasten en het daarna door de zon weer helder lieten bleken. Natuurlijk moest op de een of andere manier wel duidelijk zijn van wie wat was. Daar kwam het monogram om de hoek kijken, op die manier was duidelijk aan wie bepaalde stukken toebehoorden. Staan er ook nog cijfers op geborduurd? Deze geven aan hoeveel stuks er van een bepaald item waren.

RIETEN ITEMS Rieten items kunnen nog wel eens vervormd zijn en/of enorm uitgedroogd. Als je ze goed door en door nat maakt kan je ze heel voorzichtig (met beleid dus) weer terug in vorm duwen. Het natmaken zorgt er gelijk weer voor dat je alle stof lekker kwijt bent en het is voor het riet goed af en toe 'gevoed' te worden. Meubelolie werkt hier trouwens ook heel erg goed voor maar maakt het riet wel een tikje donkerder.

ROEST Roest op metaal Vaak zijn oude metalen voorwerpen wat roestig geworden. Lichte roest kan je het eenvoudigst verwijderen door een schuursponsje nat te maken met wat water waar een beetje soda in zit en het er dan af te schrobben. Zwaardere roest kan je te lijf gaan met staalpolish (voorzichtig in 1 richting werken i.v.m. krassen en altijd eerst een klein stukje proberen). Heel goed afdrogen daarna. Bij flink poetsen poets je wel ook gewone ouderdomsverkleuring weg! En hou er rekening mee dat als de roest verwijderd is je altijd aangetaste metaalplekjes overhoudt. De roest vreet het nou eenmaal op. Roest op linnengoed Verse roest: gewoon gelijk in de wasmachine gooien met wat Vanish. Oude roestvlekjes: kan er maar 1 ding van zeggen 'vergeet het maar'. Je krijgt het er gewoon niet uit. Als de stof grof is, kan je door met je nagel te krabben het wat vervagen maar dat is het dan ook wel.

VERZILVERD BROCANTE Onderhoud Prachtige tafelaankleding vormt het zilveren en verzilverd bestek. En natuurlijk is het helemaal niet erg dat er een beetje aanslag op komt, maar je wilt natuurlijk wel dat het mooi blijft en niet pikzwart wordt. Hieronder wat tips voor het onderhouden van het bestek of andere verzilverde artikelen. Afwassen kan je bij verzilverde stukken gerust door de vaatwasser laten doen Voor alle duidelijkheid: voor echt zilver geldt dit niet, nooit in de vaatwasser doen. En ook als het item deels verzilverd is en deels niet, zoals messen is het oppassen. Bij messen is het blad natuurlijk niet verzilverd. Als het van rvs is, geen probleem, maar anders echt alleen maar met de hand afwassen). Verdere zaken waar je even op moet letten: check voor alle zekerheid nog even de tekst op de verpakking van je vaatwastabletten, 99 van 100 keer kan het gewoon. Bij twijfel: met de hand afwassen, better be safe than sorry. Zorg dat het verzilverde stuk niet in contact komt met rvs. En altijd even goed kijken bij messen en bijv. taartscheppen of het handvat verlijmd zit. Deze spullen moet je niet in de afwasmachine doen, het water is te heet voor de lijm en dan heb je kans dat het in twee delen eruit komt. Zonde natuurlijk. Voor alle zilveren/verzilverde artikelen geldt dat je ze niet te lang (niet langer dan een dag) in contact moet laten komen met etenswaren. Dit kan inbijten en blijvende schade veroorzaken. Het echte poetswerk kan met zilverpoets. Fijne stof om mee te poetsen is flanel, lekker zacht en pluist niet (denk ouderwetse gele stofdoeken). Kan je niet overal goed bij? Pak dan gewoon een oude tandenborstel. Bij het poetsen trouwens niet enorm hard gaan boenen natuurlijk hè, dan poets je het mooie er juist af en wordt het geel. Echt zilver poets je het beste/veiligste met voorgeprepareerde zilverpoetsdoeken. Is het verzilverde item echt heel erg vies? Leg dan een stuk aluminiumfolie in een badje met heet sodawater (ongeveer 1 eetlepel per liter water). Zorg dat het bestek in contact komt met het aluminiumfolie en laat het een tijdje staan. Het vuil wordt hierdoor losgeweekt. Daarna even oppoetsen met een zilverdoek. Ook hier weer: let op verlijmde delen en messen met een blad anders dan rvs. Verlijmd? Dan kan het nog wel hoor, maar dan wel met lauw water. Roest: wrijf het bestek goed in met een door midden gesneden rauwe ui, het sap van de ui lost de roest op. Probeer het voor de zekerheid gewoon eerst op een klein stukje. Geschiedenis Heel lang geleden aten mensen natuurlijk gewoon alles nog met hun vingers. Omdat dat niet altijd even makkelijk was, werd al snel het mes ontwikkeld (nog niet zoals wij het nu kennen natuurlijk). Dit was het eerste "bestekstuk" dat bestond. Voor de rest volstonden de vingers nog prima vonden ze. Als tweede werd de lepel ontworpen, is toch wat makkelijker soep eten nietwaar :). In eerste instantie natuurlijk gewoon van hout, zilver kwam pas heel veel later. En als laatste kwam de vork, dat was echter pas in de 18e eeuw. En dan nog, in het begin werd deze alleen maar gebruikt om even iets uit de pan te prikken. Verder werd er nog steeds met de vingers gegeten. Moet je nagaan hoelang er gewoon met de vingers gegeten is! Pas aan het einde van de 17e eeuw tot aan medio 18e eeuw kwam het bestek pas echt in zwung en werden de tafels er mee gedekt. Vanaf dat moment werd er ook steeds meer aandacht besteed aan het uiterlijk van het bestek en onderstonden op elkaar afgestemde vorken en lepels. De messen deden nog niet mee, die nam je tot aan de 19e eeuw gewoon zelf mee als je ergens ging eten. Wanneer is iets nou 'echt' zilver en wanneer verzilverd? Tja, 'echt' zilver is het eigenlijk nooit. Zilver is van zichzelf te zacht en wordt dus altijd gemengd met onedele materialen bij verwerking. Maar als het zilvergehalte van deze menging in ieder geval 80% is, spreek je van zilver. Als je bijv. naar zilveren sieraden kijkt, dan zie je daar meestal een stempeltje in staan met '925' Dit betekent dat van de 1000 delen die erin zitten, er 925 zilver zijn. Oftwel 92,5%. Bij verzilverde artikelen, is er simpelwel een zilveren laagje ergens overheen gegoten. De hoeveelheid zilver die in dat laagje zit, wordt ook weer in een getal uitgedrukt. Een zilvergetal 90 of 100 is goed. Deze stukken blijven nml. heel lang mooi. Het zogenaamde hotelzilver is de hardste legering en wordt vaak als de beste verzilvering gezien. - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Niets van deze site mag zonder toestemming van Altijd Vrijdag Brocante gebruikt/gekopieerd worden. Dit geldt voor zowel tekst als foto's.